Archiwizacja dokumentów

Gromadzenie akt w archiwum

Odpowiednie ułożenie akt w archiwum decyduje o sprawności i szybkości pracy archiwisty czyli brakowania, porządkowania i udostępniania materiałów.

Najlepszym sposobem jest ułożenie akt według komórek organizacyjnych, według kolejności przejmowania. Akta poszczególnych komórek powinny otrzymać własny regał lub półkę. Pomocna będzie w tym ocena, ile dana komórka wytwarza akt w ciągu roku, dzięki temu można zaplanować i zostawić wystarczającą ilość wolnego miejsca.

Innym sposobem jest rozmieszczenie dokumentacji chronologicznie, według daty napływu do archiwum, bez podziału na komórki. Pozwala zaoszczędzić miejsce pozostawione na przyszłe akta. W tym systemie akta przekazane do archiwum na spisie, który otrzymał nr 1 zostaną rozmieszczone na regale nr 1 i jego półkach, akta z kolejnego roku, uwzględnione na spisie nr 2, będą ułożone na regale nr 2 itd. Następne będą układane na kolejnych regałach. Wadą tego systemu jest powstawanie luk na półkach i regałach podczas brakowania, wolne miejsce można wykorzystać do układania kolejnych akt, w tym wypadku ulegną jednak przemieszczeniu. Wówczas może nas uratować jedynie bardzo dokładna ewidencja ułożenia kolejnych akt, pozwalająca szybko znaleźć potrzebne dokumenty. W systemie tym niezbędne będzie także dokładne oznaczenie regałów i półek oraz umieszczenie w spisie zdawczo-odbiorczym numerów regałów i półek, na których złożone są akta poszczególnych komórek.

Układając akta należy bezwzględnie oddzielać materiały archiwalne od dokumentacji niearchiwalnej, najlepszym rozwiązaniem, chociaż rzadko możliwym w praktyce, jest umieszczenie ich w osobnych pomieszczeniach. Najczęściej do tego celu przeznaczany jest osobny regał.

Akta można układać według różnych systemów, każdy jednak uwzględnia umieszczenie ich od strony lewej do prawej, bez względu na numerowanie półek regałowych od góry czy od dołu. W zależności od budowy regału oraz kształtu i formatu akt można wydzielić trzy systemy. Pionowy, który jest systemem bibliotecznym, tak jak ustawia się ksiązki na półkach, a w tym wypadku akt w sztywnych okładkach. System pionowo-płaski polegający na ułożeniu teczek jedna obok drugiej, na przemian grzbietem do góry i do doły oraz system poziomy, którego efektem jest powstanie stosów złożonych z kilku lub kilkunastu jednostek.

Porządkowanie dokumentacji archiwalnej

Pracą tą zajmuje się najczęściej archiwista, ponieważ to on określa, które akta można zaliczyć do materiałów archiwalnych czyli kategorii A. Poszczególne czynności ściśle określa instrukcja kancelaryjna, obowiązująca w danej jednostce organizacyjnej. W razie wątpliwości można skorzystać z bezpłatnej pomocy odpowiedniego archiwum państwowego.

Podczas układania pism w obrębie teczek, sprawy najstarsze powinny się znaleźć pod okładką tytułową, najmłodsze na dole teczki. W obrębie poszczególnych spraw tworzące je pisma i dokumenty powinny być ułożone chronologicznie, w sposób umożliwiający tok ich załatwiania. To znaczy pismo rozpoczynające sprawę znajduje się na samej górze, pod nim pierwsza odpowiedź na to pismo itd. Na samym dole będzie się znajdowało pismo kończące sprawę Pisma układamy według dat kalendarzowych.

W ten sposób układamy wszystkie sprawy występujące w teczce i nadajemy im porządek odpowiedni do ich kolejności w spisie spraw. W czasie porządkowania usuwamy wszystkie części metalowe (z czasem metal koroduje i może poważnie uszkodzić akta, tworząc rdzawe plamy na dużej powierzchni) usuwamy niepotrzebne już brudnopisy i kopie pism pozostawionych, pozostawiając jedynie oryginały. Uporządkowane akta paginujemy, czyli numerujemy, używając w tym celu miękkiego ołówka. Paginacja ma na celu utrwalenie układu nadanego im w trakcie porządkowania wewnętrznego, później umożliwia kontrolę stanu jednostki archiwalnej po jej ewentualnym udostępnieniu (archiwum nie udostępnia akt niespaginowanych) lub wypożyczeniu na zewnątrz. Akt w żadnym wypadku nie należy paginować kredkami, flamastrem, długopisem, piórem, ołówkiem kopiowym itp.

Materiały archiwalne powinny następnie otrzymać nowe okładki, które są zszywane, sklejane lub oprawiane introligatorsko.

Teczkę należy opisać w sposób adekwatny do jej zawartości, tytuł musi w pełni oddawać treść akt. W jednej teczce powinna się znajdować dokumentacja zaliczana do tej samej kategorii, nie wolno mieszać ze sobą materiałów archiwalnych i dokumentacji niearchiwalnej.

W zależności od rozwiązań przyjętych w danej jednostce organizacyjnej, liczbę stron występujących w jednostce archiwalnej podaje się na arkuszu papieru włączonym do teczki i drugim, luźnym, lub na wewnętrznej części tylnej okładki. Do liczby stron należy dodać miejscowość, datę i podpis osoby porządkującej i paginującej akta.